Μια υπέροχη μουσική εμπειρία απο την Ορχήστρα Πατρών

Μια ιδιαίτερη μουσική εμπειρία θα έχουν οι Πατρινοί την Τρίτη 9 Φεβρουαρίου και ώρα 21.00 στο Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών στη συναυλία της Ορχήστρας Πατρών υπό τη διεύθυνση του Δημήτριου Δ. Μποτίνη. Συμπράττει ως σολίστ η Lina Golovina στη βιόλα.

Στο πρώτο μέρος θα ακουστούν έργα σύγχρονων Ρώσων συνθετών(Αρένσκι, Τσαϊκόφσκι, Σοστακόβιτς), ενώ στο δεύτερο έργα σύγχρονης μουσικής δύο κορυφαίων Αυστριακών συνθετών(Βέμπερν και Σένμπεργκ), που ήταν αυτοί με τους οποίους ξεκίνησε ο δωδεκαφθογγισμός. Τα δύο έργα του δεύτερου μέρους είναι επηρεασμένα από και εμπνευσμένα από την ερωτική ποίηση και διαθέτουν έναν ποιητικό μουσικό χαρακτήρα.

Το αναλυτικό πρόγραμμα της συναυλίας έχει ως εξής:

 

Α’ ΜΕΡΟΣ

Anton Stepanovitch Arensky: Παραλλαγές πάνω σε ένα θέμα του Tchaikovski, op. 35a

Piotr Ilyitch Tchaikovsky: Andante cantabile για βιόλα και έγχορδα

Dimitri Shostakovich: Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 13, op. 138

μεταγραφή για βιόλα και έγχορδα του Alexander Tchaikovsky

Β’ ΜΕΡΟΣ

Anton Webern: Langsamer Satz μεταγραφή για έγχορδα

Arnold Schoenberg: Εξαϋλωμένη Νύχτα, op. 4

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ : ΔΗΜΗΤΡΗΣ Δ. ΜΠΟΤΙΝΗΣ

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΓΑ

Ο Ρώσος συνθέτης Άντον Στεπάνοβιτς Αρένσκι (1861-1906) υπήρξε μαθητής του Ρίμσκι-Κόρσακωφ (στο πιάνο και την ενορχήστρωση) και του Γιόχανσεν (στην αντίστιξη και τη φούγκα) στο Κονσερβατουάρ της Αγίας Πετρούπολης. Όταν απέκτησε το δίπλωμά του, έγινε ο ίδιος καθηγητής στο Ωδείο της Μόσχας διδάσκοντας μεταξύ άλλων και τους Σκριάμπιν και Ραχμάνινωφ. Ως συνθέτης έγινε γνωστός από την όπερα του Son na Volga και δυστυχώς ελάχιστα από τα εβδομήντα πέντε έργα του διατηρούν μια θέση στο κλασικό ρεπερτόριο : το «ρώσικο» Κοντσέρτο για πιάνο op. 2, τα Δοκίμια σε ξεχασμένους ρυθμούς οp. 28 και οι Παραλλαγές σε ένα θέμα του Τσαϊκόφσκι, οι οποίες προήλθαν από τη μεταγραφή για ορχήστρα εγχόρδων του αργού μέρους του Δεύτερου του Κουαρτέτου εγχόρδων (op. 35).

Το  Andante cantabile του δημοφιλούς -για τις όπερες και τα μπαλέτα του κυρίως- Ρώσου συνθέτη Πιότρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι (1840-1893) αποτελεί το δεύτερο μέρος του Πρώτου του Κουαρτέτου εγχόρδων, op.11 (1871). Η τεράστια απήχηση του έργου δικαιολογεί τις αμέτρητες μεταγραφές του για διάφορα οργανικά σύνολα μεταξύ των οποίων και για βιόλα και ορχήστρα εγχόρδων. Δυο αντιθετικές μελωδίες εναλλάσσονται στο Andante: η πρώτη, απλή, προέρχεται από ένα ουκρανικό τραγούδι και συνοδεύεται από μια διακριτική αντιστικτική γραμμή. Η δεύτερη, πιο κοσμική, υπογραμμίζεται από τις κατιούσες χρωματικές κινήσεις των βιολοντσέλλων. Στην επανέκθεση όμως η αντίθεση εξομαλύνεται για να οδηγήσει σε μια ατμόσφαιρα κατάνυξης.

Ο Ρώσος συνθέτης και πιανίστας Ντιμίτρι Σοστακόβιτς γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1906. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Ρώσους συνθέτες και ως ο μεγαλύτερος συμφωνιστής του 20ου αιώνα (συνέθεσε 15 συμφωνίες). Πολλά από τα κουαρτέτα εγχόρδων, τα κοντσέρτα και τα φωνητικά του έργα έχουν αποκτήσει περίοπτη θέση στο κλασικό ρεπερτόριο, ενώ η μουσική του για κινηματογραφικά, σκηνικά έργα και μπαλέτα συμπληρώνει τον κατάλογο των έργων του αναδεικνύοντας ένα ευρύ φάσμα καλλιτεχνικών αναζητήσεων. Από τα δεκαπέντε κουαρτέτα εγχόρδων που συνέθεσε, το Κουαρτέτο σε σι ύφεση ελάσσονα αρ. 13 παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο κοινό το 1970 στο Λένινγκραντ. Είναι γραμμένο σε αψιδωτή φόρμα που διαμορφώνουν έξι συνεχόμενα μέρη. Το αρχικό Adagio, με ελεγειακό χαρακτήρα, αφήνει τη βιόλα να εισαγάγει το θέμα. Ακολουθεί ένα doppio movimento που ξεκινά pianissimo για να οδηγήσει σε δραματική κορύφωση που ξεψυχά σύντομα για να παραχωρήσει τη θέση του σε ένα quasi νυχτερινό. Η ένταση κορυφώνεται εκ νέου με το πένθιμο εμβατήριο που ακολουθεί και καταλήγει σε ένα θρηνητικό σολιστικό μέρος. Το τελικό τμήμα κάνει τη βιόλα σύμβολο της απειλής του θανάτου, ιδέας που κυριαρχεί στο έργο, με το τετραπλό φόρτε που δηλώνει το παροξυσμό του τρόμου μπρος στο τελευταίο σημείο ζωής.

O συνθέτης Αντον Βέμπερν (1883-1945) αυστριακής καταγωγής, σπούδασε μουσικολογία στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης με το Γκουίντο Άντλερ και σύνθεση με τον Άρνολντ Σαίνμπεργκ. Εργάστηκε ως διευθυντής ορχήστρας σε διάφορα θέατρα και μουσικές οργανώσεις μέχρις ότου οι μουσικές εκδόσεις Universal του προσέφεραν συμβόλαιο. Τιμήθηκε δυο φορές με το Ανώτατο Βραβείο Μουσικής της Βιέννης και υπήρξε συνεργάτης της βιεννέζικης ραδιοφωνίας. Τα οικονομικά προβλήματα και οι δυο παγκόσμιοι πόλεμοι στιγμάτισαν τον καλλιτέχνη που πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του μες στη μοναξιά. Από τα πρώιμα έργα του συνθέτη, το Αργό μέρος (1905) γράφτηκε στο τέλος της πρώτης χρονιάς των μαθημάτων με το Σαίνμπεργκ. Η επιρροή του Μπραμς, αλλά και του Μάλερ και του Βάγκνερ, είναι εμφανής σε αυτό το κομμάτι σε τριμερή φόρμα. Η αρμονική του πορεία που ξεκινά από τη ντο ελάσσονα για να καταλήξει στη μι ύφεση μείζονα, η πολυρυθμία και η χρήση της ένδειξης ppp στη τελική πτώση αποτελούν ορισμένα διακριτικά στοιχεία του ύφους του Βέμπερν.

Ο Arnold Schoenberg, συνθέτης αυστρο-ουγγρικής καταγωγής, γεννήθηκε στη Βιέννη το 1874 και πέθανε στο Λος-Άντζελες το 1951. Προερχόμενος από φτωχή οικογένεια, ασχολήθηκε αρχικά με δική του πρωτοβουλία με το βιολί και αργότερα το βιολοντσέλλο παραμένοντας ουσιαστικά αυτοδίδακτος. Χάρη στο φίλο του, μοναδικό «καθηγητή» του και συνθέτη Alexander Zemlinsky, πλουτίζει τις θεωρητικές του γνώσεις, συμμετέχει σε ερασιτεχνικά σύνολα μουσικής δωματίου και δοκιμάζει τα πρώτα του έργα. Μελέτησε σε βάθος τα έργα των μεγάλων κλασικών, αλλά η αναπόφευκτη φθορά του τονικού συστήματος τον οδήγησε προς την αναζήτηση ενός νέου μουσικού συστήματος σύνθεσης. Οι πειραματισμοί του κατέληξαν αρχικά στην ατονικότητα και στη συνέχεια στην ανάπτυξη του δωδεκαφθογγικού συστήματος. Δραστηριοποιήθηκε έντονα ως καθηγητής σύνθεσης τόσο στη Βιέννη όσο και στο Βερολίνο, διδάσκοντας μερικούς από του πιο σημαντικούς Ευρωπαίους και Αμερικανούς συνθέτες του 20^ου αιώνα. Ενδεικτική των ατονικών αναζητήσεων του συνθέτη, η Εξαϋλωμένη Νύχτα (πρώτη γραφή για ορχήστρα εγχόρδων το 1917 και δεύτερη το 1943) του Σαίνμπεργκ ανήκει στα πρώτα έργα και στα πιο δημοφιλή του συνθέτη. Ως πηγή έμπνευσης λειτούργησε ένα ποίημα του Richard Dehmel από τον κύκλο Weib und Welt (Γυναίκα και Κόσμος) με ομώνυμο τίτλο. Δυο εραστές περπατούν ανάμεσα στα δέντρα μια νύχτα με φεγγάρι. Η γυναίκα ομολογεί ότι περιμένει παιδί από προηγούμενο εραστή, επειδή θεώρησε ότι το παιδί θα έφερνε ένα νόημα στη ζωή της. Ο άνδρας της απαντά ότι η αγάπη που έχουν θα τους ενώσει και θα κάνει το παιδί δικό τους. Αγκαλιάζονται και περπατούν στην σπουδαία, λαμπερή νύχτα. Οι 5 άνισες στροφές του ποιήματος με το διαφορετικό τους ύφος και την επαναλαμβανόμενη ιδέα του περίπατου στη νύχτα φαίνεται ότι λειτούργησαν σαν βάση για τη πενταμερή δομή της σύνθεσης με ένα επαναλαμβανόμενο τμήμα (ροντό). Όμως, η συνθετική τεχνική της αναπτυσσόμενης-συνεχούς παραλλαγής των θεματικών και μοτιβικών στοιχείων, χαρακτηριστική του συνόλου του έργου του Σαίνμπεργκ, καταφέρνει να καλύψει τις επιμέρους ενότητες. Επιπλέον, οι αρμονικές εντάσεις που οφείλονται στο πέρασμα από διατονικές σε ολοένα και πιο χρωματικές σχέσεις και η τονική διακύμανση από τη ρε ελάσσονα στη ρε μείζονα, θέτουν καθαρά μουσικά ζητήματα που προκύπτουν από την προσπάθεια ανανέωσης του τονικού παραδοσιακού ιδιώματος.